Wykład 7 Lekcja 12 - Susza

Susza – to temat bardzo istotny. Teraz, gdy nagrywamy tą lekcję obejmuje ona cały kraj, a jej skutki będziemy odczuwać przez wiele, wiele miesięcy.

Porozmawiajmy chwilę o suszy, dowiedzmy się, co ją powoduje i jakie strategie możemy zastosować, aby lepiej suszę znosić.

Susza, to krytyczny brak wody. To sytuacja, kiedy ilość wody dostępnej w danym miejscu gwałtownie maleje, poniżej poziomu zapewniającego normalny rozwój organizmów żywych. Susza najszybciej daje o sobie znać w rolnictwie, skutkując zmniejszeniem lub nawet całkowitym zniszczeniem upraw roślinnych, zwiększa przesuszenie gleby i ryzyko pożarów. W krajach bogatej północy susza powoduje również kłopoty z dostępem do wody pitnej oraz czasowe, odgórnie wymuszane ograniczenia w korzystaniu z wody gospodarczej. Jest to jednak niczym w porównaniu ze skutkami suszy w krajach ubogiego południa, gdzie susze prowadzą do klęsk głodu, chorób i wojen, do katastrof humanitarnych i masowych migracji ludności.

Rozróżniamy trzy rodzaje suszy – atmosferyczną, glebową i hydrologiczną.

Susza atmosferyczna to długotrwały okres bezdeszczowy (trwający co najmniej 20 dni), któremu towarzyszy wysoka temperatura oraz mała wilgotność powietrza.

Susza glebowa to niedobór wody dostępnej dla roślin, występujący w następstwie suszy atmosferycznej. 

Susza hydrologiczna to występujący w następstwie suszy atmosferycznej czas, kiedy ilość wody w rzekach spada poniżej wieloletnich wartości średnich. Równocześnie obniża się poziom wszystkich wód powierzchniowych, a także obniża się poziom wód podziemnych (a ich późniejsza regeneracja jest procesem długotrwałym).

Aby poznać przyczyny suszy, należy zadać sobie pytanie – dlaczego mamy mniej opadów niż zwykle. W skali globalnej, odpowiedzi należy poszukiwać w atmosferze. Trapiące nas w ostatnich dziesięciolecia anomalie klimatyczne powodują zmiany w układzie mas powietrza. Gorące powietrze o wysokim ciśnieniu, z regionów takich jak Sahara przemieszcza się poza swój naturalny zasięg. Tam, gdzie dotrze, powstrzymuje formowanie się opadów, a że posuwa się bardzo powoli, susze mogą być długotrwałe.

Anomalie klimatyczne mają też wpływ na sytuację w oceanach. Najbardziej znany oceaniczny ciepły prąd El Niño, formuje się co trzy lub co osiem lat. Wpływa on na sytuację meteorologiczną w skali globalnej, a szczególnie w strefie oceanu spokojnego, powodując znaczące susze w jednych, ale również i gwałtowne burze w innych rejonach świata.

Na Ziemi, podstawową przyczyną suszy jest wycinanie lasów, prowadzące do degradacji i erozji gleb, a w efekcie do powiększania się powierzchni obszarów pustynnych. Wskutek zniszczenia szaty roślinnej zmniejsza się ilość pochłanianej energii słonecznej. Promienie słońca odbijają się od gołej ziemi. W lasach, energia słoneczna pochłaniana jest w znacznie większym stopniu, a im starszy i bardziej pierwotny las, tych więcej jej chłonie. Efekt odbicia promieni słonecznych na zaoranych polach i pustych zrębach sprawia, że suche masy powietrza utrzymują się dłużej na danym obszarze, przez co rzadziej pada deszcz. Proces pustynnienia i degradacji gleby znowu przyspiesza i tak zamyka się cykl prowadzący do trwałej zmiany terenów w pustynie, dotykający obecnie około 20 tysięcy kilometrów kwadratowych rocznie.

Bardzo istotny wpływ na sytuację wodną ma też utrata terenów naturalnie mokrych – bagien, mokradeł i torfowisk oraz szkodliwa i niezgodna z etyką permakulturową ingerencja człowieka w tereny zalewowe. Pamiętajmy, że osiedlanie się na terenach zalewowych twórca permakultury, Bill Mollison uważał za jeden z najpoważniejszych błędów jakie człowiek i projektant permakultury może popełnić.

Ostatnią przyczyną suszy o której chcę wspomnieć, jest nadmierny pobór wody z głębokich warstw wodonośnych i nadmierne jej zużycie w przemyśle i rolnictwie. Jak już mówiłem na jednej z poprzednich lekcji, położone bardzo głęboko wody gruntowe uznajemy w permakulturze za zasoby nieodnawialne, a rekomendujemy korzystanie z nich z największą rozwagą i ostrożnością. Wody te powinniśmy trzymać w rezerwie na wypadek wystąpienia braków wody pitnej w skali globalnej, a nie zużywać je w przemyśle ciężkim czy do nawadniania ogromnych pseudoekologicznych upraw.


Zakończ i kontynuuj